نقش جنگل در اقتصاد و کشاورزي ايران

 این مقاله در روزنامه اطلاعات یکشنبه  20 اسفند 1368 به چاپ رسیده

 رشد روز افزون جمعيت جهان ، و تامين غذا و بهداشت به عنوان اولين نيازهاي ميلياردها انسان از مهمترين مشکلات قرن اخيراست.

   درحال حاضر ميليونها انسان درجهان از گرسنگي رنج مي برند و درعين حال هر ده سال يک ميليارد نفر به جمعيت جهان افزوده مي شود.

 از طرفي ناکامي بشر براي يافتن محيط زيستي مناسب در ساير کرات منظومه شمسي باعث شده تا تلاش براي تامين غذا ، به استفاده از امکانات کره زمين محدود شود.به دليل همين محدوديت ، انسان با بکار گرفتن شيوه هاي  پيشرفته علمي سعي مي کند تا هر روز به کميت و کيفيت محصول درواحد سطح بيفزايد که اين امر خود باعث بهم خوردن قوانين طبيعت مي شود و در دراز مدت مشکلات فراواني را بوجود مي آورد که دربسياري از کشورهاي پيشرفته تجربه شده است ، و بيم آن مي رود که کشاورزي مدرن با شکستي فجيع روبرو شود.

 در اين مقاله سعي برآن است که با اشاره به اهميت آب و خاک و هوا ورابطه جنگل با هريک ازآنها، نظر برنامه ريزان جامعه به حفاظت و احياي جنگلها جلب شود.

2- نخست جنگلها پديد آمدند بعد انسانها و بعد بيابانها

      انسان با تمام پيشرفتهاي علمي خود  در ارتباط با محيط زندگي خود چنان غافل است که امروزه حيات وي به مخاطره افتاده و اگر چاره اي انديشده نشود ادامه زندگي بشر با خطرات جدي روبرو است .

 هم اکنون طي آمارهايي که سازمان خواربار جهاني (F.A.O) انتشار داده بالغ بر 100 کشور جهان با 850 ميليون انسان در معرض خطرند و هرسال شش ميليون هکتار از بهترين اراضي کشاورزي جهان به بيابان تبديل مي شود و هم اکنون 21 ميليون هکتار از زمينهاي کشاورزي جهان در حال تخريب و در معرض خطر بيابان زايي است.

 خساراتي که از اين راه به محصولات کشاورزي جهان وارد مي شود برابر است با بيست وشش ميليارد دلار در سال. که متاسفانه بيشتر اين فجايع در کشورهاي جهان سوم اتفاق مي افتد.

 از طرفي براي هرگونه مقابله با چنين رخدادهايي به اقداماتي هماهنگ و بين المللي نياز مي باشد که شايد تا مدتها بصورت يک آرزو بيشتر نماند.

ولي آنچه که روزنه اميدي باقي مي گذارد شرايط خاص کشورمان است که به ما امکان مي دهد که با تکيه بر ملتي انقلابي به يک بسيج همگاني بيانديشيم.

جنگل

 جنگل تکامل يافته ترين جامعه طبيعت است که علاوه بر نقش سازنده اش در حفظ خاک و آب و هوا ، نقش بسيار مهمي در اقتصاد يک کشور ايفا مي کند.

  جنگل از نظر توليد چوب و مشتقات آن به علت پويايي خود حتي از نفت هم گرانبها تراست . و امروزه کمتر کسي است که پي به اهميت آن نبرده باشد.بنابراين با مروري به وضعيت جنگلهاي کشور و مقايسه آن با گذشته سعي خواهد شد شناختي در زمينه روند تخريب به دست آيد . آن گاه ، نگاهي خواهيم داشت به وضعيت جنگلها در جهان و اقدامات مثبتي که در بعضي کشورها صورت گرفته است.

آمارجنگلهاي ايران در گذشته دقيقا مشخص نيست ولي آنچه که دربعضي سفرنامه ها بطور ضمني به آن اشاره شده حکايت از وجود جنگل در بخش وسيعي از ميهن عزيزمان دارد.

 به عنوان مثال رقم 80 ميليون هکتار نيز براي دوهزار سال پيش اشاره شده است ولي آنچه که مي توان به صحت آن اعتقاد داشت نظر مرحوم ساعي است که ميزان جنگلهاي کشور را در گذشته 30ميليون هکتار اشاره کرده است.

 در سال 1320 اين رقم بالغ بر 18 ميليون هکتار بوده است که امروزه مساحت جنگلهاي ايران بالغ بر 12 ميليون هکتار است که 7.3% از سطح کشور را شامل مي شود که متوسط تخريب 130 هزار هکتار محاسبه گرديده است (سال1366)

 1-         30% از مساحت خشکي کره زمين جنگل است .( چهار ميليارد هکتار)

 2-         دو سوم از جنگلهاي جهان در نيمکره شمالي و يک سوم در نيمکره جنوبي قرار دارد.

3-         بيشترين سهم سرانه جنگل 2.5 هکتار است کمتعلق به آمريکا و شوروي است.

4-         ميزان برداشت سالانه درجهان 72 ميليون هکتار

5-         ميزان کاشت سالانه در جهان 14.5 ميليون هکتار است.

6-         رشد مذکور مربوط به کشورهاي آمريکاي شمالي – اروپا – شوروي و چين است

7-         در اروپا سالانه 978000 هکتار جنگل کاري مي شود و برداشت در سطح پائين تري قرار دارد.

11-      آمريکاي جنوبي 470 هزار هکتار کاشت و 3191 هزار هکتار برداشت

12-      آفريقاي جنوبي و شمالي 108 هزار هکتار کاشت 1335 هزار هکتار برداشت

13-      کلمبيا 8 هزار هکتار کاشت 800 هزار هکتار برداشت

 همانطور که از آمار ها استنباط مي شود سطح جنگلها در جهان رو به افزايش است ولي اين افزايش به کشورهاي پيشرفته اختصاص دارد و متاسفانه در کشورهاي جهان سوم اين مساله به عکس است يعني مساحت جنگلها روند کاهشي دارد.

6-       خاک – دکتر باي بوردي

7-       پديده کوير زايي – پيله وري

8-       نشريه دانشمند ، شماره 308

9-       نشريه پيام يونسکو ، تير 1366

با سلام مجدد و تشکر از تماسهای دوستان

از اینکه هنوز مطالب اصلی شروع نشده ، می بینم که موضوع وبلاگ مورد توجه خوانندگان قرار گرفته خوشحالم ولی نکته مهم این است که

علت عقب ماندگی ما در این بخش از صنعت ، علاوه بر علل عمومی عقب ماندگی علمی و صنعتی علت یا علل خاص دیگری هم دارد که بشرح زیر می توان آنها را برشمرد:

1- شناخت  چوب بعنوان یک ماده طبیعی و  واجد زندگی سلولی از یکطرف نیازبه اطلاعات زیست شناسی و گیاه شناسی دارد و از طرف دیگر بعلت اینکه محصول کارخانه طبیعت است نیاز به اطلاعات اکولوژیکی دارد و از همه مهمتر بعنوان یکی از پیچیده ترین مواد مورد استفاده مهندسین در طول تاریخ ، نیاز به اطلاعات فنی و مهندسی بسیار گسترده دارد .

2- کشور ما بعلت وضعیت آب و هوایی از اقلیمهای خشک بشمار می رود .

3-  برنامه ریزی توسعه دراین بخش نیازمند ترسیم افقهای پنجاه ساله دارد که طی چند صد سال اخیر هیچ نظامی با برنامه دراز مدت در کشور سرکار نبوده است.

حال  طراحی مطالب به نوعی که بتواند رابطه علمی مرا با خواننده برقرار نماید اهمیت می یابد.

من در خود هنر این کار را دیده ام و لذا امید وارم با حوصله و دقت شما ،  سطح آگاهی  جامعه را در این بخش به زبان ساده افزایش دهیم.

حال برای اینکه ذهن شما برای مطالب بعدی آماده شود چند تصویر را باهم می بینیم.

چوب خالص و طبیعی که متخصصین به آن چوب ماسیو نیز می گویند مستقیما از درخت بدست می آید و چون درختان مثل سایر موجودات زنده بر حسب شرایط آب و هوایی اقلیم های مختلف کره زمین ساختمان متفاوتی دارند لذا بشر طی قرنها  در یافته است که چوب هر درخت برای چه مصارفی مناسب تر است و چون قصد من بیان مطالب به نحوی است که مصرف کنندگان از آن بهره برداری نمایند لذا اساتید محترم و دست اندرکاران وهمکاران  خوبم مرا خواهند بخشید، و با نظرات تکمیلی خود مرا در این هدف یاری خواهند فرمود.

از نظر پراکنش جنگلها بدین شکا تقسیم بندی شده اند که