راستي بعضي وقتها كه تنت را به آب مي‌زني، حس نمي‌كني كه انگار آب از هميشه ((تر)) تر است (مباد كه تر بودن آب را عادت ‌كنيم)!
حيف كه بيشتر ماها عادت مي‌كنيم! بيشتر ماها، اگه حالا فقط لا به لاي روزنامه‌ها، كتابها و فيلمها از عشق و زندگي مي‌خوانيم، مي‌بينيم و مي‌نويسيم: اون موقعها عشق مي‌كرديم  كه زندگي كنيم، كه هفت سنگ بازي كنيم، كه بادبادك هوا كنيم، كه …

با آفتاب و درخت
جمله‌اي ساختم
با ابر و باد
جمله‌اي ساختم
با زندگي و عشق
جمله‌اي ساختم،
چونان كه آن روزها
با شور و شوق
با كاغذ رنگي
با كمي حصير و چسب
كودكانه بادبادكي مي‌ساختم
(3)
 ناگريزيم به حكم برگنامه‌اي كه شناسنامه‌اش مي‌خوانند، بزرگ شويم، عدد سال تولد اين را به ما مي‌گويد- ناگريزيم 13 را به 14، 23 را به 24، 33 را به 34 و … خلاصه تا جايي كه جا داريم و زورمان مي‌رسد، برسانيم و عدد شناسنامه‌اي خود را بزرگ و بزرگ‌تر كنيم(مباد كه به هر قيمتي چنين كنيم). ناگزيريم كه به ازاي اين بزرگ‌شدن، شاهد هجوم موهاي سپيد و چروكهاي ناخواسته به چهرة عزيزانمان باشيم. به قول كارگردان باشو: ((اگر من بزرگ نمي‌شدم، مادربزرگ هنوز زنده بود…))
او راست مي گويد، وقتي فكر مي‌كنم به چه بهايي بزرگ مي‌شوم، بر خود مي‌لرزم و ترس غريبي مرا فرا مي‌گيرد.
وقتي فكر مي‌كنم چگونه پدري كه روزگاري نه چندان دور قهرمان كشتي شهر بود، حريفان را بغل مي‌كرد و پشت آنان را به خاك مي‌رساند، حالا به زحمت از پس بغل‌كردن شقايقش برمي‌آيد.
وقتي فكر مي‌كنم در مسير اين بزرگ شدن، چه تعداد از خوبان دور و برم را از دست داده‌ام،
وقتي فكر مي‌كنم ثروتها و منابع طبيعي اين زادبوم، چگونه و با چه سرعتي براي بزرگ شدن ما مصرف مي‌شود.
وقتي فكر مي‌كنم…     
آنگاه با خود آهسته تكرار مي‌كنم: ((آيا مي‌ارزيد؟))
و صدايي نهيب مي‌زند: اي كاش هيچگاه بزرگ نمي‌شدي!
راست مي‌گويد صدا ! آخر در آن صورت:
آق بزرگ و خانوم بزرگ هنوز زنده بودند،
باباگله همچنان ما را به مزرعة خويش فرامي‌خواند و گرد سفرة هفت‌سين مي‌نشاند،
و تازه‌ترين سرشير جهان در خونة عمه فاطمه يافت مي‌شد؛ آخر مي‌داني ؟ در كودكي، آدم بزرگها را يه جوري مي‌بيني كه مي‌توني بهشون دل ببندي و آويزونشون بشي، بدون ترس از فردا يا غم ديروز؛ ولي حالا وقتي كه بزرگ مي‌شوي؛ مي‌بيني همه يه جورايي خودشون آويزونند و به تلخي مي‌خوني كه؛ به كجاي اين شب تيره بياويزم، قباي ژندة خود را
خنده‌اي كو كه به دل انگيزم
قطره‌اي كو كه كه به دريا ريزم
صخره‌اي كو كه بدان آويزم
 راستي! چه كنيم تا اين آمدن و رفتن‌ها دست‌كم اندكي تحمل‌پذيرتر شود؟ چگونه زندگي‌كردن، مي‌ارزد به بهاي ماندن و شهادت بر رفتن عزيزان دادن؟
چه كنيم، تا دست كم، وقت خواندن ورقهاي عمر خود را داشته باشيم!
شامگاه وقتي كه با نجوا
از تلاشي بيهوده باز مي‌گردي    
در حصار ديوارها
مي‌انديشي:
آيا تو امروز آفتاب را ديدي؟
برگي از عمر را كه امروز
ورق زدي خواندي؟

سهراب جواب مي‌دهد: بايد رها كرد، زندگي يعني يك سار پريد، از چه دلتنگ شدي، دلخوشيها كم نيست!
آري بايد، ((بايد)) را رها كرد، عادت را رها كرد و از آنجايي كه هميشه نشسته‌اي دل كند!

بايد كتاب را بست
بايد بلند شد
در امتداد وقت زد
گل را نگاه كرد
ابهام را شنيد
بايد دويد تا ته بودن

نمي‌دوني چقدر دوست داشتم مطمئن باشم كه راه ((عشق)) كردن را خوب مي‌داني؛ اما دست خودم نيست، ترديد دارم!
مي‌داني چرا؟ شايد به خاطر اين است كه من نيز راه عشق كردن را اغلب گم مي‌كنم! و سراب را به جاي آب مي‌گيرم!!
چون تشنه‌ام و تنشنه‌ها وقتي آب مي‌بينند، ديگر به عمق آن فكر نمي‌كنند!
خويش را از ساحل افكندم در آب
ليك از ژرفاي دريا بي‌خبر
در مهمانيها برخي از آدم‌بزرگها را از تن‌پوششان به ياد مي‌آوري. عجبا كه تعداد كودكاني كه به واسطة نوع پوششان به ياد مي‌مانند به مراتب كمتر است! آنها را بيشتر با شيرين‌زبانيهاي‌شان، با خنده‌هاي نمكين و برق نگاه معصوم و شادشان، به ياد مي‌آوريم.
آخر آدم‌بزرگها كه صاحب فكرند، آنها كه گلخانة فكر (دهان) دارند! چرا كمتر پيش مي‌آيد كه به واسطة توليدات اين گلخانه در يادمان بمانند؟
چرا كمتر مي‌بيني كه:
از ديدن يك باغچه مجذوب شوند
چرا هيچ چشمي عاشقانه به زمين خيره نبود؟

چرا عادت كرديم به تقليد، به رعايت فضيلت‌هاي ناچيز، چرا مي‌ترسيم از فريب زيست! چرا جسارت تجربه كردن را از دست داده‌ايم! چرا غرق رنگها شده‌ايم و ذاتها را از ياد برده‌ايم؟

ميان اين همه انكار
چه پنهان رنگها دارد فريب زيست!
جهان‌آلودة خواب است و من در وهم خود بيدار
چه ديگر طرح مي‌ريزد فريب زيست
در اين خلوت كه حيرت نقش ديوار است

مي‌خوام بگم:
اگه قراره آدم براي چيزي تلاش كنه و بخاطر تصاحبش بجنگه؛ اگه قراره آدم واسة چيزي دلش بلرزه و چشمهاشو خيس كنه و خلاصه اگه قراره آدم به خاطر دستيابي به چيزي از خيلي چيزاش بگذره؛
 بهتره اون چيز، از جنسي باشه كه زود خستش نكنه، عادي نشه، هميشه ((تر)) باشد، بتونه در پناهش آروم بگيره و اونو به كمال برسونه؛ و تا وقتي كه هست، شوق رسيدن. شوق حيات و پاكوبيدن را زنده نگه داره.
بهتره آدم مثل سهراب باشه تا مثل داريوش جم (مرد عوضي) كه از تو مغزش كراوات، پول، عطر، دسته چك و موبايل مي‌آرن بيرون!
راستي تا حالا به آدمهايي برخوردي كه بعد از دقايقي همنشيني به اقلام صادراتي مغزش پي ببري، فرق نمي‌كنه، از لوازم آرايشي گرفته تا كالابرگ قند و شكر!
(5)
چيزهايي هست كه حضور آنها در زندگي غيرقابل حذف مي‌نمايد: پول، لباس، كفش، غذا، خواب … در واقع چهار شرط بقاي هر موجود زنده‌اي: اكسيژن، غذا، خواب و دفع است. اما آيا به واسطة اجابت اين شروط مي‌توان بر ما نام انسان نهاد؟ كدامين ويژگي است كه انسانمان مي‌كند، از زمين رها و به اوج آسمان پروازمان مي‌دهد؟
گاه در روشنايي ماه
فرشته‌اي مهربان فرود مي‌آيد
دست تو را مي‌گيرد(و مي‌گويد):
برخيز برويم تا كائنات،
اما تو نمي‌روي
توسخت به زمين چسبيده‌اي

دوست من! بد نيست اگر گاهي دچار دلشكستگي شوي؛ اين بد است كه خود را بدون همراهي يكي از آن غيرقابل حذف‌ها (پول و ...) تنها احساس كني.
تنها آن هنگام مجازي نگران تنهاشدن باشي كه :
((دلي را پيدا نكني كه براش بلرزي و برات بلرزه.))
      آره((ارتباط))ويژگي انسان بودنه و بس!
در طول جغرافي عشق
در عرض انديشه
نقطه‌اي در وجود تو هست
مركز و پايتخت هر كس آنجاست

 و دقيقاُ به همين دليل است كه سهراب، كودكان را دوست دارد، زيرا آنها هيچگاه پول را، لباس، غذا را و خلاصه هرچيز مادي فناشدني را جدي نمي‌گيرند و فراموش مي‌كنند و به واسطة از دست دادن آنها كينة كسي را به دل نمي‌گيرند؛ در عوض كساني را كه صميمانه دوستشان دارند، تشخيص مي‌دهند و هيچگاه فراموششان نمي‌كنند.
ديده‌اي كه چگونه بچه‌ها تو هر جمع غريبي كه باشند، عموماُ راحت‌تر از همه ارتباط مي‌گيرند.
(6)
بهتره آدم اگه فكري مي‌كنه، اگه كاري انجام مي‌ده يا حتي به قول احمدرضا احمدي- اگه حرفي هم مي‌زنه، حرف آوازهايي باشه كه زير بارون هم مي‌شه اونارو خوند.
جايي رها كرديد و پياده به منزل برگشتيد و آن رخداد را به يادمان هم نياورديد، آنهم در زمانه‌اي كه مردم شمارة شكلاتهايي كه به هم تعارف مي‌كنند نيز در خاطر مي‌سپارند!
وقتي كه معناي خوبي انسان
در گنجه‌ها
لابه‌لاي برگ كتابها مي‌پوسد
بايد خوبي كنيم
بايد مهر بورزيم، بايد عشق كنيم ...

به حكم شناسنامه‌ات وارد 14 سالگي شده‌اي. لابد شنيدي كه مي‌گويند: فلاني به خيالش كه دختر 14 ساله است! راستي مگر دختر 14 ساله چه دارد؟ كه مي‌شود ضرب‌المثل؟ باور كن هواي شهر پليد است:

به رودخانه بينديش
كه آسمان را در خويش مي‌برد سيال
تو پاك جاني اما
  هواي شهر پليد است.

تو فقط يكبار مي تواني 14 ساله باشي به حكم شناسنامه ات؛ اما هميشه مي‌توني 14 ساله باشي به حكم نگاهي كه به جهان خواهي داشت؛ هميشه مي‌توني تازه باشي، پرهياهو باشي، مهربان باشي و نوشخند چشمانت برق اميد را در دل نزديكانت زنده نگه دارد، به شرط آنكه:

  وسيع باشي و تنها و سربه زير و سخت
آنگاه مي‌توني همچون ((پدر)) با وجداني زلال در رگ يك حرف خيمه زني و دردهايت را فراموش كني، مي‌توني مثل ((مادر)) با دوستانت عشق كني و همه نداشتن‌هاي ناچيز زندگي را با شراب جواني جبران كني، مهربان باشي و در ساية اين مهرورزي تا ابد پابكوبي…

شراب بايد خورد
 و در جواني يك سايه راه بايد رفت
     همين.

مي­نويسم تا بداني

وقتي آمدي پاييز بود

امّا با آمدنت پاييز را بهار کردي

و زمستان را گریزان ...

هر چند که تو نیز چون من در زمستان با دنیا آشتی کردی ...

پس ای مهربان! ای عزیزترین پویایی که می­شناسم و خواهم شناخت!

تو را به دل بهاريت سوگند

بمان و فصل­ها را برای من به هم نريز ...

یادت هست آن دو حرف جادویی را در موزه­ی دارآباد؟ که چگونه حرف نخست نام تو و نام من درست در برابرمان بر روی سنگ حکاکی شده بود؟ یادت هست پیشگویی آسمانی جیمز ردفیلد را (که گفته بود: حوادث اتفاقی را اتفاقی نپندارید و ما نپنداشتیم ...)؟ و یادت هست که به تو گفتم:

کوره­ی خورشید هم، چون کوره­ی گرم چراغ من نمی­سوزد ...

و درست 60 روز بعد از آن دیدار جادویی در بلندی­های دارآباد، من و تو برای همیشه دست در دست هم دادیم تا ما شویم ...  مایی که حالا با بودن اروند در کنارمان، از همیشه بهاری­تر و باطراوت­تر به نظر می­آید ...  آخر من هنوزم به خود می­بالم که چگونه بیشترین کلام را همواره از نگاهت شنیده­ام و می­شنوم ... معجزه­ای که کماکان در افسون رخدادش، شناور هستم:

           و هنوز قصه بر یاد است

وین سخن آویزه­ی لب:

که می­افروزد؟ که می­سوزد؟

چه کسی این قصه را در دل می­اندوزد؟

در شب سرد زمستانی

کوره­ی خورشید هم، چون کوره­ی گرم چراغ من نمی­سوزد.

و برای همین است که 15 آذرماه را، آفتابی­ترین روزی می­دانم که در طول چهار دهه­ی سپری شده از عمرم، تاکنون درک کرده­ام.

دوستت دارم ... بیشتر از 10 سال پیش

.

.

نگاره هایی غم انگیز از بزرگترین دریاچه آب شیرین جهان؛ هامون!

       تصویر نخست،  دریاچه های سه گانه ی هامون (پوزک، هامون و صابری) را در آبان ماه سال 1355 نشان می دهد که بر طبق عهدنامه رامسر، بزرگترین و مهمترین تالاب آب شیرین جهان بوده و از بالاترین درجه ی حفاظتی برخوردار است.

.

      اما متاسفانه 25 سال بعد اثری از هامون ها باقی نمانده است! چرا؟!

.

       تصویر زیر نیزارهای مشهور هامون را نشان می دهد که افزون بر کارکردهای اکولوژیک منحصر به فردشان، پشتوانه صنعت حصیربافی در منطقه بود، که اینک کاملاً از بین رفته است.

      نکته تامل برانگیز تر آن است که به رغم شرایط محیطی شکننده و نامساعد، محدوده شهر نسبت به سال 1973 میلادی (1352) بسیار بزرگ تر شده که نشان از افزایش فشار بر زیست بوم دارد.

 .

حاشیه های سفر:

      1- در هنگام مراجعت به زاهدان و پیش  از پرواز مجالی بود تا به چهارراه معروف شهر، یعنی چهارراه رسولی سری بزنم (جایی که در آن همه چیز به سهولت و با نازلترین قیمت یافت می شود!!) تا برای اروند و همسرم چیزی بخرم؛ فروشنده پس از آنکه پول خرید یک پیراهن هندی زنانه را به وی دادم، خطاب به من گفت: برای بقیه چی؟! گفتم: بقیه ای دیگر نمانده! گفت: یعنی تو فقط یک زن داری؟! فروشنده بسیار جوان می نمود و همین مسأله بیشتر تعجب مرا برانگیخت! به او گفتم مگر تو چند زن داری؟ گفت: من که هنوز بچه ام، ولی امروز (عید فطر) می خواهیم برای خواستگاری همسر چهارم پدرم اقدام کنیم!! و این یکی دیگر از حکایت های غم انگیز این دیار است! استانی که از سخت ترین و شکننده ترین شرایط زیست محیطی برخوردار است، متأسفانه در طول سه دهه اخیر، رشد جمعیتش بسیار بالاتر از میانگین رشد جمعیت کل کشور بوده است! آن هم کشوری که خود در این چند دهه اخیر دارای بیشترین نرخ رشد جمعیت در مقیاس های جهانی بوده است!

      تصویر زیر، نمای هوایی زاهدان را نشان می دهد؛ آیا شهر دیگری را در ایران سراغ دارید که اینگونه خشک و کم درخت به نظر آید؟!

.

2- بی گمان مسافران پرواز 478 هواپیمایی هما (جت فوکر 100) تهران به زاهدان، یک خاطره را هرگز فراموش نمی­کنند! خاطره­ی صدای آرام­بخش و ملکوتی خلبان هواپیما را که با طنینی استثنایی و در عین حال بسیار مؤدبانه مسافران را از شرایط پرواز، مکان­هایی که از آن عبور کرده و خواهیم کرد، ارتفاع 9 هزار متری پرواز، دمای 40 درجه زیر صفر آن، حتا دلیل اینکه چرا سرعت پرواز این­بار به بیش از 850 کیلومتر در ساعت رسیده است را برایمان به نرمی شرح داد (به دلیل باد موافق) و آنگاه چنان عاشقانه و وصف­ناشدنی از تجربه­ی پرواز بر فراز ابرهای سپید کویر لوت و دشت­های لخت چاله جازموریان برایمان گفت و آنگونه این عظمت لایتناهی را عارفانه توصیف کرد که بی­اختیار، تمامی مسافران سکوت کرده و فقط دوست داشتند که این نجواهای عاشقانه پایان نگیرد ...

هنگامی که هواپیما در فرودگاه خشک و خاموش زاهدان به زمین نشست (همراه من، آقای مهندس رفیعی که برای نخستین بار به زاهدان آمده بود، به سختی می­توانست شرایط فرودگاهی زاهدان را باور کند!)، همان خلبان مهربان از کابین به درآمد و با تک تک مسافران خداحافظی کرد! به او گفتم: من با هواپیما کم سفر نکرده­ام، امّا هیچگاه با چنین توضیحات، ژرفای کلام و فضای معنوی­ای برخورد نکردم، بسیار تشکر کردم و در فرم نظرسنجی هواپیما نیز تا می­تونستم، بزرگش داشتم. همه چیز را گفتم، جز نامش! خلبان نیکخواه!! و چقدر این نام به طرز سلوکش می­آمد. امیدوارم که همیشه در زندگی موفق باشد.

معمای عید فطر!

«شرايط آبادانی سيستان بر سه بند بستن نهاده آمده؛ بستن بند آب، بستن بند ريگ و بستن بند مفسدان. هر گاه اين سه بند، اندر سيستان بسته باشد، اندر همه عالم هيچ شهر به نعمت و خوشی سيستان نباشد و تا همی بستند، چنين بود و چون نبندند چنان باشد و روزگار آن را قوام نباشد[1].»

عید فطر امسال را در زابل بودم ... چه پنجشنبه که طرفداران مولوی عبدالحمید به نماز ایستادند و چه جمعه که اغلب شیعیان سیستانی چنین کردند! و من هنوز در عجبم که چگونه در یک منطقه پیروان یک مذهب ماه را در غروب چهارشنبه می­بینند و پیروان مذهبی دیگر همان ماه را تا غروب پنج­شنبه نمی­توانند ببینند!! آن هم در سرزمینی که به اندازه­ی کافی طبیعتی خشن دارد و دیگر نیازی به کدورت­های مذهبی این چنینی برای نیستی و نابودی وجود ندارد!! آیا خنده­دار و در عین حال درد­آور نیست که حتا نمی­توانیم در درون مرزهای سیاسی خود به یک اتفاق نظر ساده در این خصوص دست یابیم و آنگاه دم از اتحاد مسلمین تمام عالم زده و برای مردمان آن سوی آب خط و نشان بکشیم؟!

     بگذریم ... در اجرای یک مأموریت اداری و برای ارزیابی شبکه­های آبیاری در دشت سیستان، چند روزی را مهمان مردمان سخت­کوش آن دیار بودم[2]؛ دیاری که به جرأت می­توان ادعا کرد نظیری در ایران و منطقه ندارد. دشت کاملاً همواری که به زحمت آب بر روی آن روان می­شود! و از همین رو، کوه 138 متری خواجه در آن به شدت خودنمایی و جولان می­دهد[3]!

                             

«همه­ی حرفم اين است كه: قصه همين است!»

  خواجه عبدالله انصاري در رساله­ی «عقل و عشق»، قصه­ی عاشقي مسكين را بازگو مي‌كند كه سخت خواندنی است:

«عاشق، از كمال شوق در سراي معشوق آمد و حلقه بر سندان زد؛ ناگهان بر ضميرش گذر كرد كه اگر معشوق گويد: كيستي؟ چه گويم؟ اگر گويم: منم! كه گويد: تو را تا تويي، در عالم ما بار نيست، و اگر گويم: تويي! گويد: من در هودج كبريايي خود متمكنم و از وجود تو مستغني. پس باز شو و از در، در گذار شو!! چنين شد که آن مسكين عاشق تا روز بر قدم انتظار بيچاره­وار شرمسار بماند و بر سندان نکوبيد.»

ملاي رومي، همين داستان را اينگونه فشرده ساخته است:

از درون گفت: كيست آن؟ گفت: منم؛گفت: چون «تو» تويي، در نمي‌گشايم، هيچ كس را از ياران نمي‌شناسم كه او «من» باشد، برو!

و دست آخر آنکه لابد قصه­ی نارسيس را در ابتدای کيمياگرِ کوئيلو بياد داری؟! درياچه از آن رو در فراغ نارسيس، آن جوان زيبارو و ناهمتا اشک می­ريخت، چون وقتی به او می­نگريست: می­توانست در عمق چشمانش، خودش را ببيند! چون نارسيس، نارسيس نبود؛ درياچه شده بود ...

 و همه­ی حرفم اين است كه: قصه همين است!

هرگاه، همه چيز را جز تو، دست دوّم ديدم و هرگاه كه تو نيز چنين كردي، آرامش يافتيم و بي‌نياز از هرچه كه نداريم و هرگاه كه همه چيز را جز خود نديدم و نديدی، نيازمند به هرچه كه داريم!

پير بلخ مي‌گويد:

هر نبي و هر ولي را مسلكي است         ليك تا حق مي‌برد، جمله يكي است

                     و همه­ی حرفم اين است كه: قصه همين است!

      ادامه دارد ...

مي­پذيرم كه اغلب دل­نوشته­هايي كه از سرزمين مادري برايتان بازگو كردم، ممكن است ذائقه­ي شما را تلخ كرده و كابوسي تيره و تار را براي آينده­ي اين بوم و بر به تصوير كشيده باشد. با اين وجود بر اين باورم كه اگر به قول امانوئل كانت: «جرأت دانستن داشته باشيم»، آنگاه مي‌شود از منظري ديگر و با نگاهي اميدوارانه‌تر هم به اين سياهي‌ها و نه سياه‌نمايي‌ها نگريست؛ شايد يكي از دلپذيرترين عباراتي كه مي‌تواند عظمت و عمق فراخناي جهاني را كه در آن زيست مي‌كنيم، بنماياند، از گزارش تازه انتشار‌يافته­ي دانشگاه ادينبورگ بريتانيا قابل اقتباس باشد؛ در بخشي از آن گزارش مي‌خوانيم: براساس آخرين تخمين‌ها، تعداد ستارگان در جهان قابل رؤيت، 10 برابر تعداد ماسه‌ها و شن‌های سواحل و بيابان­هاي زمين است[1]. گمان نمي‌رود عددي كه شمارِ شن‌ها و ماسه‌هاي زمين را نشان مي‌دهد، براي بسياري از مردم قابل درك باشد، چه رسد به اينكه بخواهيم آن عدد را 10 برابر كرده و به درك درستي از تعداد ستارگان در جهان برسيم! امّا اين همه­ي ماجرا نيست؛ ماجراي واقعي از آنجا شروع مي‌شود كه بدانيم حجمي را كه مجموع تمامي آن ستارگان به علاوه­ي سياره‌ها و بقيه­ي اجرام آسماني از فضا اشغال كرده‌اند، به يك درصد هم نمي‌رسد!! به اين جملات - كه دو دانشمند هلندي به نام­هاي بيكمن و منسفليد در كتاب خويش آورده­اند - دقت كنيد:

«هنگام تماشاي آسمان در يك شب صاف زمستاني چه مي‌بينيد؟ بسياري از مردم نخست به ستاره‌ها، آنگاه به سياره‌ها و درانتها ممكن است به اشيايي چون ستاره‌هاي دنباله‌دار، هواپيماها، ماهواره‌ها يا شهاب‌سنگها اشاره كنند. امّا هيچ‌كس به آسمان تاريك اشاره نمي‌كند، با وجودي كه 99 درصد فضا را در اختيار دارد. در اينجا ما بر ديدن نور و نه تاريكي دقيق مي‌شويم. امّا ما ستاره‌هاي روشن را تنها مي‌توانيم در پس‌زمينه­ي آسمان تاريك ببينيم. تاريكي آسمان و نور ستاره‌ها به يكديگر وابستگي متقابل دارند و يك زوج جدايي‌ناپذير هستند.»

بر بنياد چنين دريافتي است كه كوشيده­ام فارغ از ملاحظات و مصلحت‌سنجي­هاي رايج و با ساختاري جزميت­گريز و دغدغه­ساز[2]، همچون آيينه‌اي تمام‌نما به قلب حقيقت پانهم و با ارايه­ي سيمايي واقعی و شفاف از داشته‌ها و ناداشته‌هاي زادبوم، هيچ مصلحتي را جز خودِ حقيقت در پاي آن قرباني نسازم! سيمايي كه اغلب منجر به ارايه­ي نگاره‌هايي تلخ، ولي عبرت‌آموز از ايرانِ امروز شده و می­‌شود. با اين وجود، از آنجا که بر يكايك مردم اين سرزمين، بايسته است تا در بالندگي، بزرگداشت، بزرگي، بلندا و والايي آيين، بينش، كيش، فرهنگ، دانش، ناسوت و كارنامه­ي پارينه­ي اين مرز و بوم و آنچه بدو بستگي دارد، سخت بكوشند؛ بيشينه­ي تلاش خود را به کار بسته­ام تا از پس تيره­گي­ها، ستارگانی درخشان را برای روشنايي مسير سعادت و بهروزی پايدارِ ايران عزيز و مردمان سرافرازش بنمايانم. 

[1] در جريان همايش بزرگ اتحاديه بين المللی اخترشناسان که در جولاي 2003 در سيدنی برگزار شد، "سايمون درايور"، سرپرست هيأت استراليايی شرکت کننده در همايش گفت: براساس محاسبات انجام شده توسط اخترشناسان، شمار ستارگان قابل رصد به هفتاد هزار ميليون - ميليون - ميليون می‌رسد. به گفته وی، اين رقم تنها شامل آن گروه از ستارگانی است که در برد تلسکوپ های موجود قرار دارند (به نقل از: http://www.bbc.co.uk/persian/science/030722_he-stars.shtml).

[2] آنچه كه خطرناك است، رواج رويكردي مبتني بر دغدغه­گريزي (گرايه­گريزي) در مديريت جامعه يا سازمان، آنهم به بهانة ظاهراً مقبول حفظ آرامش است؛ در حالي كه دغدغه­گريزي چيزي جز خوابي خرگوشي نبوده و امكان برخورد ريشه­اي با چالش­هاي پيش رو را پيش از تبديل شدن به بحران مي­گيرد.  و آيا اين يكي از مهمترين انتقادات بر سلوك خاتمي عزيز نبود؟!

دوستان عزيز من!

هـيچ از خود پرسيده­ايد كه چرا با وجود حجمِ بی­کرانی از حمايت­های کلامی و نوشتاری صورت گرفته توسط نخبگانِ جامعه در طول تاريخ چند هزارساله­ي پيدايش تمدّن در اين سرزمين و با وجود همراهی و تشويق رهبران سياسی و مذهبی و ملّي به پژوهيدن و کشف کردن و دانش­اندوختن، تقريباً در هيچ يک از بزنگاه­های تاريخیِ ايران­زمين، «دانش­مداري» و «پژوهش­محوري» به جايگاهی که شايسته­ي اين حوزه­ي توسعه­ساز و کارآفرين بوده، دست­ نيافته و سامانه­ي برنامه­سازی و تصميم­گيری کشور آن چنان که سزاوارِ می­نمود بر مدارِ دانش و پژوهش نچرخيده است؟!

شگفتا! چندين و چند سده از عمر نخستين انديشمندان و دانشمندانی که در اين خاک زيستند و با مجاهدت­هاي علمي و پژوهش­های شجاعانه و خلاقانه­ي خويش نام ايران و ايرانی را به آن سوی آبها رسانده و در وزين­ترين کتب و اسناد علمی، فلسفی و ادبی جهان به ثبت رساندند، می­گذرد؛ امّا بازخوردِ آن مجاهدت­های علمی و فکری و آن كوشش­هاي بي­مانند را نسل امروزِ ايرانی، حتا همپای ملّلی که يک­دهمِ آن تاريخ پرافتخار را نيز حمل نمی­کنند، لمس نکرده و نمي­كند. راست آن است: کتاب قطورِ تاريخ اين کهن بوم و بر را که ورق می­زنی، پر است از ردپای فرزانگانی كه از جان خود براي پژوهش و اکتشافات علمي و ادبی مايه گذاشتند و بسيار از زمانه­ي خويش پيش­رو­تر بوده، به كرانه­هايي مي­نگريستند كه نه­تنها مردم ديار و عهد خويش را راهي به آن كرانه­ها نبود، كه حتا در برخي موارد، مردمان پسامدرن­­زده­ي امروز هم راهي به آن افق­هاي دور باز نكرده و از درك منظور بلند آنان عاجز مانده­اند. امّا ... و درغ و درد كه باز هم امّا اين فقط تاريخ است و مربوط به گذشته­هاي بسيار دور كه هرچه دست را سايه­بان چشم مي­سازی، به ندرت مي­تواني حتا آثاری از گرد و غبار حضور آنان را در زمانة معاصر ببيني. چرا؟!

عزيزان مجازي من! اگر حافظ را دوست می­داريم، اگر ابوريحان را به خاطر عشقش به دانستن تا لحظه­ي مرگ می­ستاييم، اگر فردوسی را به يکدلی و دوستی ديرين می­پذيريم، اگر خوارزمی را جهانی می­ستايد، اگر شوريده و شتابان در غزل­های مولانا از رنج­ها و اندوهمان می­گريزيم، اگر با ابن­سينا به جهان فخر می­فروشيم، اگر سعدی پناه دلزدگي­ها و ملولي­های ماست، اگر نام رازی، بسياری را به کرنش وامی­دارد، اگر کرجی و خواجه­نصير را بر گاليله مقدم می­شماريم و سرانجام اگر آنچه را که ديری ناآگاه در دل داشته­ايم، روشن و آشکار از زبانِ خيامِ حکيم می­شنويم؛ همه از آن است که اين سرآمدگانِ دانش و سخن، چونان هنرمندانی بزرگ و بی­مانند، خود را از ما می­سازند، خود را در ما می­دَمند، از بيگانگان آشنايانِ ديرين پديد می­آورند و دريافته­ها و آزموده­های آنان را، دريافته­ها و آزموده­های ما می­سازند؛ هنرِ هوشمندانه­ای که امروز کمتر اثری از آن می­بينيم. راستی چرا آن مرام ادامه نيافت و دمادم از شتاب پويندگانِ راهش کاسته شد؟  

چرا «پژوهش ايرانی» برکامه­ي (به رغم) همه­ي فسون­کاری و دلاراييش و با وجودِ تأييدِ خيل عظيمی از انديشه­مردان و زنانِ سخندان و سخن­سنجِ پرمايه­ي وطنی و غير وطنی، همواره در سايه و کناره مانده و حتّی همپای «ورزش ايرانی» نگاه­ها را به خود معطوف نکرده است؟ چرا عالی­ترين رهبران و مقامات کشور به استقبال ورزشکاری می­روند که پولادی سرد را به بالای سرِ خود برده و يا توپی چرمی را به تورِ دروازه­ای در چارچوبِ مستطيل سبز دوخته، امّا کسی نشانی از پژوهش­گری که تمام عمر خويش را کوشيده تا برای نخستين­بار رقمِ جديدی از گندم را به جهانيان عرضه داشته يا جوانی که در المپيادی علمی مدالی زرين بر سينه آويخته، نمی­گيرد[1]؟ چرا سيلی از پيام­ها و نشان­ها به سوي آن ورزشکارِ جوان روان می­شود؛ امّا پژوهشگری که همه­ي سال­های جوانی و ميان­سالی­اش را به پای اختراع و ابتکارش نهاده و يا طرحی بزرگ را به سامان رسانده، در گمنامیِ مطلق بازنشسته می­شود؟

سال­ها پيش اينشتين در کلامی هوشمندانه به درستی تأکيد کرده بود که:

«طرح درست صورت يك مسأله غالباً اساسي‌تر  و ارزشمند­تر از حل آن است[2].»

 چرا که در هنگامِ طرح درست و دقيق صورت يک مسأله است که ذهن­های کاوشگر امکان طرح پرسش­های جديد را می­يابند و زمينه­ي ظهورِ انديشه­ای نو يا منظری نوين و گسترده­تر برای نگريستن مهيا می­شود؛ رخدادی که خود توسعه­ي مرزهای دانش را موجب شده و شتاب می­دهد.

باشد اينک و به كمك شما دوستان قلم­مدارِ مجازي خويش، با طرح ديدگاه­های نو و جسارت در بيان پرسش­ها و انديشه­های منتقدانه، جمود‌ناپذير، هنجارشكن و گرايه­ساز بتوانيم دست­کم زاويه يا منظری جديد برای نگريستن به پرسش­ها و دريافت­هايي كه طرح شد، بگشاييم.

به نام آبي

 

                               كه دريا و آسمان، وامدار او هستند 

اي خداي مهربون كه مي‌دونيم همين نزديكايي، من يه دوست آدم كوچيك دارم كه هر وقت مي‌بينيمش، واسه­ی آدم بزرگ بودنم، غصم مي‌گيره!

اين دوست آدم كوچيك من، البته خيلي مهربونه، خيلي نازنينه و خيلي معصومه، امّا من، نه به خاطر اين چيزا، كه فقط از آدم كوچيك بودن اونه كه احساس دلتنگي مي‌كنم!

آخه مي‌دوني خداجون؛ فرق آدم بزرگا با آدم كوچيكا، بيشتر از اينكه در عقلشون باشه، در احتياطشونه! و من از اينكه مي‌بينم، به همين سادگي، دارم: دانايي را فداي احتياط و ترس مي‌كنم و با افزايش طول زندگي، از عرض آن مي‌كاهم؛ دلم حسابي مي‌گيره…

روزها يكي پس از ديگري و شتابان درگذرند… يادشان به خير! روزهاي عروسك‌بازي، قايم‌موشك، هفت سنگ، پالام پولوم پيليش، لي‌له، گرگم‌به هوا، الك دولك، استپ، زوو، روزهاي كودكستان و مدرسه، مسافرت­هاي جورواجور، آشنا شدن با آدم­هاي مختلف، مهمون بازي­هاي رنگارنگ، جشن تولّدها، عروسي­ها، عيدي گرفتن­هاي نوروزي از آقابزرگ و باباگله، شنيدن قصه‌ها و حكايت­هاي دوست‌داشتني از آدم­هاي دوست‌داشتني‌تر و …  

اما تازه وقتي همه­ی اينها رو تجربه كردم و با لحظه‌لحظه‌هاي شيرين و حتّي غمناک اونا زندگي كردم؛ به جاي اينكه عاقل‌تر بشم، محتاط‌تر مي‌شم! به جاي اينكه با آغوش باز به استقبال حوادث زندگي برم، ترسوتر مي‌شم و دست به عصا‌تر! به جاي اينكه ياد بگيرم: در لحظه زندگي كنم و از همه چيز تا مي‌تونم لذت ببرم و پا بكوبم، در لحظه لحظه­ی زندگي به فكر لحظه‌هايي هستم كه دارم از دست مي‌دم، به جاي اينكه كفش­ها رو بكنم و به دنبال فصول از سر گل­ها بپرم، همش حواسم به اينه كه كفش­هامو كسي قاپ نره! به جاي اينكه ساده باشم و رها، حسود هستم و كينه‌جو! به جاي اينكه به هر كي كه دوست دارم، بگم: «سلام»، به هر كي كه بايد، مي‌گم سلام! و بالاخره به جاي اينكه اونجايي كه دلم مي‌خواد بخندم، بدون دغدغه و از ته دل بخندم و وقتي كه بغض گلومو فشار مي‌ده، گريه كنم و سبك بشم، كمتر خودمو بروز مي‌دم و بيشتر نقش خودمو بازي مي‌كنم تا اينكه خود خودم باشم!

  آره خداجون، به همه­ی اون دلايلي كه گفتم و هزار و يك دليل ديگر، من او را دوست دارم، اونهم از نوع خيلي خيلي زياد! اصلاً مگه مي‌شه اون آدم كوچيك دوست‌داشتني و باصفا رو دوست نداشت كه پا به پاي ما، در مرتب كردن و نظافت خونه‌مون كمك کرد و با اون دست­هاي كوچولو و پنبه‌اي (راستي، ياد دم‌پنبه‌اي[1] به خير!) خودش! زبري فضاي سرد و بي‌روح ديوارها رو صيقل مي‌داد و تا ابد شرمنده­ی نرمي و گرمي قلب پرمحبت خودش كرد. تازه­شم! هيچوقت نگفت: خسته شدم تا كسي بهش بگه: خسته نباشي!

                                                            و اين خيلي مهمه دوست من!

  راستشو بخواي، اين يه ويژگي آدم كوچيكاست كه وقتي به كسي كمك مي‌كنند، دنبال اين نيستند كه حتماً كسي هم به اونها كمك كنه، اونا كمك مي‌كنند، چراكه از نفس كمك‌كردن لذّت مي‌برند، به همين خاطره كه ممكنه ميون برخي از آدم بزرگا هم، همچين آدم كوچيكايي پيدا بشه، آدم كوچيكايي كه بدون انتظار عليك، سلام مي‌كنند و از هيچ چيزي تو اين دنياي بي در و پيكر تعجب نكرده، با زندگي همون­طوري كه هست كنار مي‌آن.

                                                                                                                  ادامه دارد ...

هنگامی که از دوست خود جدا می­شوی، غمگين مشو؛

زيرا آن چيزی که تو در او از هر چيزی دوست­تر می­داری، بسا که در غيبت او روشن­تر باشد ... آن چگونه دوستی است که برای سوزاندن وقت به سراغش می­روی؟

پس «به سراغ دوست مرو، مگر برای خوش­کردنِ وقت» زيرا کارِ او اين است که نياز تو را برآورد، نه آن که خالی درون تو را پر کند.

جبران خلیل جبران

دوست من!

دل من دير زمانی است که می­پندارد: دوستی هم گلی است، مثل نيلوفر و ياس، شاخة ترد ظريفی دارد!

برای همين است که در هنگامة سالروز ميلادت، آرزو می­کنم اين شاخة معطر، امّا ترد و ظريفی که بین ما بوجود آمده است، هيچگاه چروکيده و خموده و شکسته مباد ...

اصلاً مگر مشيری نمی­گويد: زندگی گرمی دلهای به هم پيوسته است؛ تا در آن دوست نباشد، همه درها بسته است ...

چرا بخواهيم اين شاه کليدی را که تمامی قفلها و درها را می­گشايد، از خود برانيم؟!

                دهم مرداد را برای هميشه در قلبم جای می­دهم

                   تولدت مبارک