نقد فمينيستي فيلم «پسرها گريه نمي کنند»

مترجم :جلوه جواهري

کد مطلب:200

ربکا ميهن از کالج امرسون

در نگاه اول، فيلم "پسرها گريه نمي کنند"، به دليل آنکه درباره يک لزبين است متني کاملا فمينيستي مي رسد چرا که از نقطه نظر بسياري از فمينيست ها، فمينيست تر از يک لزبين را پيدا نخواهيد کرد. در اين مقاله، قصد دارم به دو کاراکتر اصلي زن، لانا و برندن تينا / تينا برندن، بطور انتقادي و از طريق دو خط فکري فمينيستي: فمينيسم راديکال و فمينيسم بورژوا، نظري بيفکنم. براي اينکه درونمايه "پسرها گريه نمي کنند" درک شود، لازم است تا عملکردها و شخصيت هاي کاراکترها را از نظرگاه دو اردوي مقابل ببينيم.
فمينيست راديکال و بورژوا در سال 1970 رايج شدند. فمينيسم بورژوا با انگيزه نياز به برابري زنان در درون نظام به وجود آمد. و اين نه به معناي تفاوت، بلکه برابري است. و اين برابري به اين اشاره دارد که مي تواني خارج از حد خود آبجو بنوشي، در کارهاي ساختماني شرکت کني و يا درمورد مسائل مالي قاطع باشي؛ بدون آنکه لزبين يا فاحشه نام گيري.
نام کارکتر اصلي "پسرها گريه نمي کنند" برندن تينا است. او «مردي» است گرفتارِ تن زنانه ي خود. اولين بار که فيلم را ديدم، او را خيلي جدي نگرفتم. وقتي زني باريک اندام را مي بينم که با پيراهن فلانل، چکمه هاي کابويي، شلوار جين، سينه‌ي تخت و يک کلاه کابويي بلند که صورتش را پوشانده، به صحنه مي آيد، نمي توانم باور کنم واقعا بخواهد مرد باشد يا صحيح تر آنکه در جسمي زنانه اسير است که به هيچ وجه تناسبي با او ندارد.
فمينيسم بورژوا تاحدي تمايل به حمايت از چنين کاراکتري دارد. آنها مايلند بگويند، او (she) زني است، که بخش مردانه خود را بهتر لمس کرده، ارتباطات جنسي با زنان دارد، و روابط دوستانه نه چندان مهم با مردان. کسي که احساس راحتي بيشتري با لباسهاي معمولي و کاربردي دارد. اما از نظر آنها، او همچنان تمايل دارد يک زن باقي بماند، زني که شيوه اي خاص را براي زندگي برگزيده است. فمينيسم راديکال بر اين باور است که زنان ذاتا با مردان متفاوتند (فمينيسم ذاتگرا) و بنابراين بايد جدا از آنان زندگي کنند و نظامهاي حمايتي اجتماعي، برنامه هاي تربيتي و جامعه مصرفي شان را شکل دهند. فمينيسم راديکال مايل است به برندن تينا نگاه کرده و او را (her) تينا برندن بنامد، لزبين پسرنمايي که دوست دارد آبجو بنوشد و ...
اولين انتقاد فمينيست راديکال به تينا برندن، عدم استقلال او از سوي مردان است. او تشکيلات دوستانه‌اش را با مردها شکل داده و به نظر مي‌رسد که به تاييد آنان نياز دارد. در طول فيلم، برندن از آن دو آدمکش پيروي مي‌کند. آن دو مجرم سابقه‌دار، کمي رواني هستند و با زناني که زندگي مي کنند بدزبان و خشن مي باشند. تينا برندن حتي پس از تجاوز وحشيانه از سوي آن دو، از آنها حمايت مي کند. و مي گويد هيچ صدمه‌اي از سوي آنان نديده و مورد تجاوز آنان قرار نگرفته است. او در کپر آنان مي خوابد و خود را در معرض آسيبي جديد از سوي آنان قرار مي دهد. او به سمت عموزاده اش که او را در ابتداي فيلم مي بينيم بر نمي گردد و امنيت خانگي و شهرش را از ياد مي برد. در فيلم چنين به نظر مي آيد که تينا اين تجاوز را به عنوان نوعي تشريفات براي ورود به زندگي جديدش پذيرفته است. او اکنون با مردها برابر است (يا حداقل در تصور او آنان پذيراي او شده اند). به همين دليل فمينيست راديکال شديدا با شخصيت او مخالف است. آنها شايد باور داشته باشند که تينا به دليل زن بودن مورد تهاجم قرار گرفته است و بگويند اگر او تمايل به پوشيدن لباسهاي کاربردي دارد (توجه کنيد: لباسهاي کاربردي نه مردانه)، در اين صورت، بايد در يک کمون زنانه نيز باشد.
دومين انتقاد فمينيست راديکال از تينا برندن شايد درباره ناراحتي او از جنس خود (اندامهاي تناسلي، دوران پريود، حالات روحي و فيزيک زنانه) باشد. در اينجا منظور من نوعي تنفر از خود نيست. برندن تينا (هويت مرد او) اين هويت را دوست دارد (يعني آنچه را که بخش مردانه او تشکيل مي‌دهد). تنها چيزي که مطرح است، تنفر او از تني است که او (هويت مردانه اش) را گرفتار کرده است. در گير و دار اين فقدان؛ تينا برندن، همراه با لباس، پنيس مصنوعي و پستان هايي که بوسيله باندي به سينه اش تخت گشته اند، با لناي عريان در هواي سرد بيرون عشق بازي مي کند. صحنه ي عظيم، صحنه ي پايان ارگاسمي است که تينا به لنا هديه مي‌دهد. اکنون، بر طبق نقد فمينيستي، اسطوره ارگاسم مهبلي* بوسيله يک زن و يک پنيس پلاستيکي تاييد مي‌شود. فمينيست راديکال به هيچ وجه اين صحنه را نمي پسندد.
فمينيسم راديکال و فمينيسم بورژوا
فمينيستهاي راديکال ممکن است به تاييد «لنا»، تمايل بيشتري داشته باشند. او تي‌شرت‌هاي نامرتب و ژاکتهاي چرمي مي‌پوشد و از مردان دزدي مي‌کند. در عين حال ناخنهايش را لاک قرمز مي‌زند، موهايش را به رنگهاي مختلف در مي‌آورد و سابقا هم رفيق يکي از دو آدمکش مذکور بوده است. اگر لنا (يک زن) را عميق تر بنگريم ، درميابيم که چگونه توانسته اجتماع زنانه خود را در زندگي اش ايجاد کند. او که در يک کارخانه پاکت سازي کار مي‌کند، غالب ارتباطاتش، با زنان است (دوست صميمي، دختر دوستش و مادر تنهايش). ولي ارتباط او با تينا برندن، بطور صادقانه، با برندن تيناست. لنا دوست پسر خود را به عنوان يک مرد مي شناسد، حتي پس از آنکه پليس او را در قسمت زنان حبس مي کند. و يا پس از مشاهده پستانهاي او.
صحنه محوري در فيلم، زماني است که تينا برندن توسط دوستان مرد خود، مورد بازجويي قرار مي گيرد. آنها شايعاتي در مورد زن بودن او شنيده‌اند و قصد اثبات آن را دارند. صحنه با عريان کردن تينا و نشان دادن زن بودن او (به لحاظ فيزيکي) به لنا، پايان مي‌يابد. لنا مي گويد "او را(him) تنها بگذاريد!" با همان سرعتي که لنا، برندن را به عنوان يک مرد هويت مي‌بخشد (و نه فقط مردانه بلکه مرد)، برندن در پس زمينه فيلم ظاهر مي‌شود و همرا با نظاره گرانش، له شدن خود را مي نگرد. اما او اکنون با همان جمله لنا مورد پشتيباني قرار گرفته است. در اينجا، از ديد فمينيستهاي راديکال، لنا ديگر خارج از کانون توجه است. او، اين زن (برندن تينا) را ، نه به دليل زن بودنش، بلکه تنها به اين دليل که در ذهن خود او را به عنوان يک مرد پذيرفته، دوست مي دارد.
بطور مشابه، لنا از سوي فمينيستهاي بورژوا نيز پذيرفته نيست. او در يک کارخانه پاکت سازي و در يک خط توليد با زنان ديگر، کار مي کند. ولي به نظر مي رسد چندان تلاشي براي رسيدن به برابري با مردها نداشته و حرکتي در اين زمينه از خود نشان نمي‌دهد. زندگي خصوصي‌اش دائما در حال تغيير و يا مورد هجوم مردان است. در اوايل فيلم، او هميشه مست است چرا که چيز ديگري براي بودن نيست. کمي بعد، پس از اينکه برندن را ملاقات مي کند، راز بخصوصي را با او (برندن) به همراه دارد. فمينيست هاي بورژوا بر تحقق آزادي و برابري در جامعه خود، متمرکزند. ولي لنا تنها براي پنهان کردن، ظاهرشده و نقش زن را بازي مي کند.
نکات عمومي فيلم
بعد از ديدن "پسرها گريه نمي کنند"، به اين نتيجه رسيدم که اولا تماشاگر فيلم مرد است، و مخاطب آن) به نظر مي رسد به جنس مخالف گرايش داشته باشد (يعني استريت باشد). صحنه وحشيانه و بي رحمانه تجاوز به برندن تينا، ماهيتاً جنسي تر از آن است که فقط درباره تجاوز و قدرتي ‌باشد که براي داشتن حتي يک عامل لذت و هيجان ظاهر شده باشد. اما آيا مردان، به تينا يا برندن تجاوز کردند؟
احساس هموفوبيا (ترس از همجنس خواهي) در کساني رشد مي‌کند که فعالانه احساسات همجنس گرايي را سرکوب مي کنند. دو صحنه عريان در فيلم وجود دارد: يکي آنجايي که لنا لخت و منفعل، با برندن عشقبازي مي کند؛ برندن کاملا پوشيده و لنا کاملا لخت. و بعدي مربوط به زماني است که برندن در زير دوش است. آب در حال ريزش است، بخار بالا آمده و در ابتدا ناظر متوجه اثر کوفتگي ها و بريدگي هاي بدن او نمي‌شود (در اينجا هويت زنانه و جنسيتي اش به کار مي رود) تن بسيار زنانه. به محض آشکار شدن دوربين، تماشاگر احساس شوريدگي مي‌کند. از آنجايي که بيشتر تجاوزها از سوي مردان به زنان است، اين صحنه تقريبا يک اخطار يا افشا است: « تجاوزجنسي بسيار بد است.»
نگاه خيره‌ي** «لورا مالوي»، مسئله جالبي است که روي آن بحث کنيم. او معتقد است که نگاه خيره معمولا متعلق به مردان است و سوژه اين نگاه، معمولا زنان هستند. در "پسرها گريه نمي‌کنند" موقعيت کاملا معيارين نيست. ظاهرا موضوع اصلي فيلم، زندگي و مرگ برندن تينا/تينا برندن، مردي گرفتار جسم يک زن، است. اما زماني که دوربين از ديد او خارج مي‌شود، بسيار نامطمئن و محتاط مي‌شود. در واقع قويترين نگاه خيره، متعلق به لنا است. نگاه خيره او چيزي بيش از تلاش براي مکاشفه است؛ اين نگاه، ترکيبي از برندن، آدمکش شماره 1 و يا حتي زندگي خودش است. و اين نگاه هاي خيره چيزي فراتر از تمايلات جنسي را جستجو مي‌کنند.
دومين نوع نگاه خيره، متعلق به دوکاراکتر مرد فيلم، آدمکش شماره 1 و 2 مي‌باشد. چه آنان بازيگران محوري در فيلم باشند، و چه خارج از فضاي دهشتناک جنايتشان بازي کنند، نگاه خيره خود را به فيلم نداده اند. آنها بي حس و خنثي اند. تنها زماني که دوربين واقعا نگاه خيره دو آدمکش را دارد، درست کمي قبل، در طي و بعد از تجاوز به برندن است. در آن زمان، دوربين به سمت نگاه آنان چرخش دارد و منفور و متشنج است. معمولا، اين حسي از قدرت اعمال نگاه است، اما چون مخاطبِ آشنا با جهت يابي دوربين (به عنوان ابزاري براي کاراکترهاي اصلي) است، يک سکته بين دوربين و مخاطب ايجاد مي شود.
"پسرها گريه نمي کنند" يک زمين بازي واقعي براي فمينيست‌هاي دو جبهه راديکال و بورژواست. هر کدام ممکن است نقص هاي زيادي را بصورت نمودهاي قطعي دو کارکتر (لنا و برندن تينا) و شيوه به تصوير کشيدن آنها بيابند. اينکه کارگردان چه تصور و نيتي داشته مهم نيست. اين فيلم در متن اصلي خود توانمند است و جداي اينکه حقيقتا چه مي تواند باشد، مخاطبان مختارند تا آن را رمزگشايي و کشف نمايند.
پي نوشت:
* عنوان مقاله اي پيشتاز نوشته ان کووت است که تفکر معاصر درباره اميال جنسي زنان را با تعريفي مجدد زير و رو مي کند. جستار کووت جنبش زنان در امريکا و انگليس را برانگيخت تا به ارتباط ميان سرکوب جنسي و سرکوب سياسي زنان توجه نشان دهد. کووت با اين بحث که قدرت مرد بر پايه ي اين اسطوره قرار دارد که براي رسيدن به ارگاسم "حقيقي" در زنان بايد دخول صورت گيرد، مدعي شد آزادي زنان بايد با استقلال جنسي آن ها همراه شود.
** نظريه نگاه را اولين بار لائورا مالوي در مقاله اش، "لذت بصري و سينماي روايي"(1975) در مجله اسکرين مطرح کرد. او با بهره بردن از روانکاوي لاکاني، اين بحث را مطرح کرد که اصل کليشه سازي و شيءسازي از زنان بر پرده سينما بيانگر اين واقعيت است که سينما حول سه نوع نگاه خيره مردانه شکل يافته است: چون بيشتر فيلم ها را مردان مي سازند يکي نگاه دوربين در مقطع فيلم برداري است که نگاهي جنسي است؛ دوم نگاه بازيگران مرد در خود فيلم است که چنان ساخته شده که زنان را موضوع نگاه هاي آن ها مي سازد؛ و سرانجام نگاه يا برداشت تماشاگر مرد است. برداشت مالوي که در 1981 مورد بازبيني قرار گرفت بر نظريه فيلم تاثير بسياري نهاد، هر چند آثار نويسندگان بعدي محدوديت هاي اين نظريه را آشکار ساخت.
Resource:
Meehan Rebecca, That Maddening Rubber Penis: Bourgeois and Radical Feminism Get All Hot and Bothered over "Boys Don''t Cry", Emerson College
منبع ته نوشت ها:
هام، مگي؛فرهنگ نظريه هاي فمينيستي؛ مترجمان: فيروزه مهاجر، نوشين احمدي خراساني و فرخ قره داغي؛ تهران: توسعه، 1382

نظر شما؟   تعداد نظرها= 0